Część I

 

ZASADY FORMACJI

ŚWIECKIEGO ZAKONU KARMELITÓW BOSYCH

 

RATIO INSTITUTIONIS

 

 

 

1. CEL FORMACJI

 

1. Ratio Institutionis określa cel programu formacji członków Świeckiego Zakonu Karmelitańskiego i oferuje ogólny zarys wytycznych do jego osiągnięcia.

2. Artykuł 46 Konstytucji podaje w pierwszym zdaniu skład „bezpośredniej władzy” wspólnoty Świeckiego Zakonu. Jako „podstawowy obowiązek” tej władzy wymienia, w drugim zdaniu, formację oraz kształtowanie chrześcijańskiej i karmelitańskiej dojrzałości członków wspólnoty”. Podstawowym obowiązkiem Rady wspólnoty jest ‒ według Konstytucji OCDS ‒ formacja całej wspólnoty.

3. Zapis ten ukazuje cel istnienia wspólnot Świeckiego Karmelu. Nasze wspólnoty pojmują w sposób swoisty swoją karmelitańską tożsamość we współczesnym świecie oraz swoją służbę – której domaga się ta tożsamość – wobec Boga, Kościoła, Zakonu i świata. Zarządzanie wspólnotą, w znaczeniu kontrolowania lub organizowania, jest wtórne i pełni rolę pomocniczą dla osiągnięcia celu podstawowego. W gruncie rzeczy zarządzanie ogranicza się do minimum, jeśli formacja jest właściwa.

4. Numer 32 Konstytucji stanowi, że celem formacji jest „przygotowanie” osoby do życia charyzmatem i duchowością Karmelu”. To zdanie Konstytucji kładzie bardzo silny nacisk na cel formacji, pomijając zarazem elementy, które nie są priorytetami w programie formacyjnym. Celem tego programu nie jest bowiem ukształtowanie ekspertów duchowości karmelitańskiej, ani uzyskanie stopni uniwersyteckich w dziedzinie duchowości bądź teologii życia wewnętrznego.

5. Tym celem jest „przygotowanie osoby”. Akcent położony na osobę, która podejmuje „przygotowanie się”, pomaga zrozumieć wspólnocie formującej, że ten proces musi uwzględniać poszczególne osoby w sposób konkretny. Ludzie wstępujący do Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych są z nielicznymi wyjątkami osobami posiadającymi wiele zobowiązań, szczególnie rodzinnych i zawodowych. Z tej racji program formacyjny winien być wystarczająco elastyczny, aby go było można dostosować do sytuacji życiowych poszczególnych osób.

6. Celem formacji jest przygotowanie poszczególnych osób, zainspirowanych przez Ducha Świętego, do prowadzenia życia duchowego zgodnie z zasadami duchowości Zakonu Karmelitów Bosych. Rada wspólnoty będzie w stanie dopomóc w formacji ‒ zarówno osobom kandydującym, jak i członkom wspólnoty ‒ tylko wówczas, gdy ten cel będzie dobrze zrozumiany. To stwierdzenie wyczula także na potrzebę właściwego rozeznawania powołania do Karmelu.

7. Dobra formacja zależy od dobrej informacji. Jednocześnie niech będzie jasne, że formacja jest czymś innym niż informacja. Podstawową rolą osób odpowiedzialnych za formację we wspólnocie Świeckiego Karmelu jest towarzyszenie osobom formującym się i pomoc we wprowadzeniu w życie tego, co przyswoili sobie w procesie formacji. Celem informacji przekazywanych podczas zajęć i pozyskiwanych z czytanych lektur jest pomoc w duchowym wzrastaniu osób.

8. Wielką pomocą w przerobieniu programu formacyjnego będzie utworzenie ‒ w imieniu wspólnoty przez osobę odpowiedzialną za formację ‒ zespołu, który przedstawi wymagany materiał. Mogą go tworzyć członkowie wspólnoty, którzy potrafią zaprezentować dane tematy czy zagadnienia, bądź też inne osoby, zdolne omówić pozostałe treści. Razem będą oni mogli przerobić program bardziej efektywnie. Takie rozwiązanie pozwoli ulżyć brzemieniu ciążącemu na osobie odpowiedzialnej za formację.

9. Okres wprowadzający do życia w Świeckim Karmelu trwa sześć lat. Jest to proces, który Konstytucje w punkcie 36 określają jako „stopniowy”. Obie strony, tzn. zarówno początkujący, jak i wspólnota, winni ‒ oprócz zachowania pewnej elastyczności ‒ okazać wiele cierpliwości w procesie formacji i postępować krok po kroku. Osoby, które wstępują do Świeckiego Karmelu zazwyczaj szczerze kochają Pana Boga i pragną prowadzić głębsze życie duchowe. Często darzą miłością Najświętszą Maryję Pannę i Jej szkaplerz. Wstępując do Karmelu, są przekonane o potrzebie modlitwy. Jednak ich przekonania i pragnienia wymagają zwykle ukierunkowania przy pomocy zdrowych zasad teologicznych, liturgicznych i duchowych.

10. Wspólnota, Rada wspólnoty, odpowiedzialny za formację, osoby prowadzące zajęcia i asystent duchowy powinni chętnie wspomagać nowych członków własnym przykładem i kierownictwem. Nowi zaś członkowie winni być intelektualnie i osobowo otwarci na nowe drogi życia duchowego, jakie znajdują w Karmelu.

11. Program formacji zarysowany w Konstytucjach stanowi, że Rada wspólnoty ma prawo i obowiązek oceny postępu kandydatów. Ona przeto posiada prawo dopuszczania kandydatów do kolejnych etapów formacji. Z tego powodu Rada powinna zainteresować się przebiegiem procesu formacji i wspierać odpowiedzialnego za formację w jego zadaniach.

12. Konstytucje ukazują ponadto podstawowe i najbardziej konieczne elementy formacji. Wytyczne przedstawione poniżej są pomyślane jako pewnego rodzaju instrukcja dla Świeckiego Karmelu na całym świecie. Przedstawiają procedurę przerobienia materiału formacyjnego w sposób uporządkowany. Najistotniejsze elementy, które tu przedstawiono, należy włączyć do wszystkich programów formacji. Muszą być wszakże zaadaptowane z uwzględnieniem szczególnych uwarunkowań każdego narodu i regionu.

 

2. ISTOTA FORMACJI

 

13. Formacja ludzka rozwija:

· naszą zdolność do międzyosobowego dialogu, wzajemnego szacunku i tolerancji;

· gotowość przyjmowania uwag i korygowania innych w duchu łagodności;

· zdolność wytrwania w swoich zobowiązaniach.

14. Formacja chrześcijańska zwiększa:

· naszą zdolność przyjmowania niezbędnych podstaw teologicznych zawartych w Katechizmie Kościoła Katolickiego i dokumentach Kościoła;

· dowartościowanie konsekracji chrzcielnej;

· gorliwość w nawracaniu się, chrześcijańskie zaangażowanie i świętość życia;

· zapał życia w naśladowaniu Jezusa i udział w Jego misji zbawczej poprzez rozwijanie swego powołania w wymiarze prorockim, kapłańskim i królewskim.

15. Formacja karmelitańska umacnia naszą karmelitańską tożsamość poprzez:

· studiowanie i czytanie duchowe Pisma Świętego oraz praktykę lectio divina;

· docenienie liturgii Kościoła, szczególnie Eucharystii i Liturgii godzin;

· duchowość Karmelu, jego historię i pisma świętych Zakonu

· formację do modlitwy i medytacji;

· formację do apostolatu opartą na nauczaniu Kościoła i rozumieniu roli świeckich w apostolacie Zakonu.

 

3. TWÓRCY FORMACJI

 

Główny wychowawca: Duch Święty

16. Duch Święty, posłany przez Ojca i Syna, jest głównym nauczycielem Kościoła. Osoba, powołana do życia w Karmelu i świadoma działania łaski Ducha Świętego w swoim wnętrzu, powinna uzmysławiać sobie coraz bardziej Jego niewysłowioną obecność. Prowadzi to do poznania prawdy, zwłaszcza o swoim osobistym powołaniu. Duch Święty ‒ wylany na nas, aby dokonać w nas nowego narodzenia w sakramencie Chrztu świętego ‒ pobudza powołane osoby do coraz głębszego przeżywania tajemnicy Trójcy Świętej i przynoszenia obfitszych owoców poprzez złożenie daru z siebie samego, który urzeczywistnia się w dobrych czynach.

 

Najświętsza Dziewica Maryja

17. Z działaniem Ducha Świętego łączy się ściśle działanie Dziewicy Maryi. Matka Chrystusa i nasza Matka jest obecna w życiu duchowym ludzi wierzących, a szczególnie w życiu osób powołanych do Karmelu. Pod Jej opieką ‒ symbolizowaną w Karmelu przez szkaplerz ‒ wszyscy formujący się doznają Jej duchowej obrony i są przez Nią duchowo kształtowani. Maryja, Matka wierzących, jest dla nas wzorem zaangażowania się i profetycznej kontemplacji. Rozeznała wyraźnie Dobrą Nowinę, przyjęła ją i niezwłocznie zaczęła ją wypełniać. Ona strzegła Słowa jak skarbu, rozważała je modlitewnie w swoim sercu oraz obwieściła je otwarcie i odważnie w swoim Magnificat. Jej kontemplacyjno-apostolski przykład należy mocno wyeksponować w trakcie formacji, gdyż pomaga on zrozumieć i podjąć to wszystko, co oznacza rzeczywiste pójście za Chrystusem. Maryja stanowi tu doskonały wzór ucznia Pańskiego.

 

Kościół

18. Kościół jest nierozłącznie związany z Chrystusem. On ustanowił go znakiem i narzędziem Bożego planu zbawienia. Kościół to Lud Boży pielgrzymujący poprzez wieki na spotkanie z Panem. Działalność Jezusa i Jego ewangelizująca obecność w Kościele jest kontynuowana na ziemi przez głoszenie słowa i sakramenty, które są środkami łaski dla przeciwdziałania różnym przejawom grzechu w społeczeństwie. Świecki karmelita, podążając za Chrystusem, znajduje w Kościele umocnienie i pokarm. Przez swoje przyrzeczenia ukazuje bardziej niż kiedykolwiek wewnętrzną moc sakramentów, szczególnie Chrztu, Eucharystii i Sakramentu Pojednania. Każdy kandydat powinien zatem wejść w rzeczywistość Kościoła, który wzywa go do walki o świętość. W odpowiedzi na to wezwanie osoba powołana będzie odczuwać coraz większą potrzebę ofiarowania się w jakiś sposób na służbę Kościołowi.

 

Zakon Karmelitański

19. Zakon Karmelitów Bosych stanowi specyficzną, charyzmatyczną i prawnie ustanowioną rodzinę zakonną. Wspólnoty Świeckiego Zakonu są prawnie zależne od Braci (zakonników) Karmelitów Bosych i dlatego mają odmienny charakter aniżeli inne stowarzyszenia wiernych. Przełożeni zakonni ponoszą odpowiedzialność za te wspólnoty zgodnie z Konstytucjami każdej z gałęzi. Konstytucje, które regulują funkcjonowanie wspólnot Świeckiego Karmelu, przyznają im swoistą i uprawnioną autonomię.

20. Pan, który powołał do istnienia karmelitańską rodzinę zakonną i obdarzył ją własnym charyzmatem, nadal nią kieruje za pośrednictwem Ducha Świętego. Świecki Zakon przyjmuje nowe powołania z radością, a zarazem z poczuciem odpowiedzialności, tak, aby charyzmat mógł być codziennie coraz głębiej rozumiany przez powołanych, przynosił owoce i rozszerzał się. Nowi kandydaci są łaską, która nas ubogaca i prawdziwą dźwignią duchowej odnowy wspólnoty lokalnej.

21. Zakon Karmelitów Bosych – kierując się przykładem swoich Założycieli – posiada własny program formacyjny. Posiada własny styl, wyrastający z doświadczenia osób, które były na tyle dojrzałe w wierze, że zostały ogłoszone świętymi i uznane za autorytet dla całego Kościoła. Są to doktorzy Kościoła: Teresa od Jezusa, Jan od Krzyża i Teresa od Dzieciątka Jezus. Tradycja, która rozwinęła się w następstwie doświadczenia przeżywanego przez św. Teresę i św. Jana od Krzyża, stanowi dla nas dziedzictwo o charakterze formacyjnym, które dziś przepaja Karmel. Dzisiaj zadaniem Zakonu jest przedłużanie owej nieprzerwanej linii wychowawców, którzy przygotują na obecne czasy takich mężczyzn i kobiety dla Kościoła, jakimi byli choćby Elżbieta od Trójcy, Edyta Stein czy Rafał Kalinowski.

Kandydat

22. Kandydat jest osobą, która ponosi główną odpowiedzialność za swoje „tak”, wypowiedziane w odpowiedzi na głos powołania, i osobą, która akceptuje konsekwencje tej osobistej odpowiedzi. To nie oznacza, że kandydat miałby być sędzią w swej własnej sprawie lub osobą samoformującą się. Wręcz przeciwnie, w głębi swego sumienia dostrzega on potrzebę Boskiej i ludzkiej pomocy i towarzyszenia. Kandydat powinien być otwarty na nieustanne wzrastanie w mądrości ewangelicznej, która różni się bardzo od mądrości tego świata.

23. Kandydat jest powołany do pogłębionego dialogu z Bogiem w modlitwie. Dialog ten utraciłby jednak swoje znaczenie w przypadku braku relacji, nacechowanych wzajemnym zaufaniem, ze wszystkimi członkami wspólnoty, a zwłaszcza z osobami formującymi. Wraz z postępem, właściwym dla kolejnych etapów formacji, kandydat powinien pojmować coraz jaśniej jak ważny, wręcz konieczny, jest nasz charyzmat w życiu osobistym. Aby osiągnąć ten cel, kandydat powinien czerpać z przykładu doświadczonych osób świeckich, które żyją duchowością karmelitańską i dzielą się nią z osobami formowanymi. Ponadto powinien oprzeć się na ważnych dokumentach naszej rodziny zakonnej: na Konstytucjach i pismach naszych świętych.

Wspólnota

24. Wspólnota Świeckiego Karmelu jest stowarzyszeniem wiernych, którzy inspirują się ideałem pierwotnego Kościoła mającego „jedno serce i jednego ducha” (Dz 4,32). Jej członkowie kierują się duchowością Zakonu Karmelitów Bosych.

25. Świecka wspólnota wyraża tajemnicę Kościoła-komunii. W istocie rzeczy wyłania się ona z komunii Ojca, Syna i Ducha Świętego, przez którą jest podtrzymywana. Uczestniczy ona także w posłannictwie Kościoła zapraszającego wszystkie narody do tejże komunii (por. LG 1 i 19).

26. Życie braterskie we wspólnocie inspiruje się Regułą „pierwotną” Braci Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, nadaną przez św. Alberta, patriarchę Jerozolimy, i potwierdzoną przez papieża Innocentego IV. Członkowie ‒ wierni nauczaniu naszej św. Matki Teresy ‒ zdają sobie sprawę, że nie udźwigną swoich zobowiązań w pojedynkę; wszak właśnie życie braterskie we wspólnocie jest uprzywilejowanym miejscem, w którym oni się formują, pogłębiają i dojrzewają.

27. Wzorem i duszą życia braterskiego jest Chrystus w swej tajemnicy paschalnej. Życie to wytycza ewangeliczną drogę nawrócenia, która wymaga odwagi zaparcia się siebie po to, ażeby zaakceptować innych i zestroić się z nimi we wspólnocie. Takie wyrzeczenie się staje się sposobem życia na wzór samego Jezusa.

28. Właściwym miejscem formacji kandydatów jest wspólnota Świeckiego Zakonu z uwagi na swoją karmelitańską tożsamość. Wspólnota powinna dawać dobry przykład przeżywania świeckiego życia karmelitańskiego, nawet wtedy, gdy nie uda się jej osiągnąć ideału. Jedynie w drodze wyjątku, z uwagi na nadzwyczajne okoliczności, kandydat może wstąpić do Zakonu jako odosobniony członek. Odpowiedzialność za formację ‒ która winna być prowadzona w określony sposób we współpracy z kierującym formacją i Radą ‒ ponosi wspólnota Świeckiego Zakonu jako całość i każdy z jej członków z osobna.

29. Do zespołu formującego Rada wspólnoty powinna starannie dobrać odpowiednie osoby: ludzi świeckich cechujących się duchem modlitwy i kulturą osobistą, otwartych i pragnących dzielić się swoim karmelitańskim doświadczeniem z kandydatami. Edukacja kandydatów będzie tym bardziej skuteczna, im bardziej członkowie zespołu formującego będą zgodni co do celów i metod; im wyższe ‒ a nawet zróżnicowane ‒ kwalifikacje będą oni posiadali. Ważną rolę formacyjną we wspólnocie pełnią członkowie starsi, chorzy lub posiadający inne ograniczenia, którzy, utrzymując stały kontakt z kandydatami, mogą stać się dla nich wspaniałym przykładem z uwagi na swoje doświadczenie.

 

Przewodniczący Rady Wspólnoty

30. Przewodniczący, który jest pierwszym wśród braci i sióstr ‒ razem z Radą ‒ kieruje wspólnotą w duchu wiary i w tym samym duchu wiary winien on być słuchany w atmosferze dialogu. Przewodniczący, pełniąc posługę władzy, nie może uchylać się od jej zastosowania, mimo że jej istotą jest raczej służenie aniżeli kontrolowanie. Jego główną troską niech będzie ugruntowywanie komunii w duchu miłości.

31. Do zadań przewodniczącego należy dopilnowanie, aby Rada wspólnoty wypracowała odpowiedni harmonogram oraz pokierowanie jego wdrażaniem w życie. Przewodniczący organizuje spotkanie Rady celem przejrzenia harmonogramu i rozważenia propozycji wprowadzenia zmian. To wszystko winno być czynione z troskliwością i rozwagą oraz poszanowaniem kompetencji i niezależności osoby odpowiedzialnej za formację i jej współpracowników.

 

Odpowiedzialny za formację

32. Odpowiedzialnym za formację jest świecki karmelita, któremu bezpośrednio powierzono obowiązek formowania. Powinna go cechować dojrzała wiara i głębsze doświadczenie w życiu karmelitańskim. Na wszystkich etapach formacji jest on odpowiedzialny za kandydatów, tak zresztą jak każdy członek wspólnoty.

33. To wszystko, o czym przypominamy tutaj, odnosi się do każdego członka zespołu formacyjnego i dotyczy kluczowych punktów na wszystkich etapach formacji. Natomiast cechy, którymi powinien charakteryzować się kandydat na tychże etapach podamy poniżej.

34. Zasadniczym zadaniem odpowiedzialnego za formację jest towarzyszenie i uważne obserwowanie postępów każdego z kandydatów. Towarzysząc im, posiada zasadniczy wpływ na przebieg ich formacji. Odpowiedzialny za formację pełni funkcję uprzywile jowaną, dla której nigdy nie zabraknie łaski. Z tego powodu niech uważa się za pokornego ucznia i sługę jedynego Mistrza, Jezusa Chrystusa. Jednocześnie niech uświadomi sobie, że wypełnia ważną rolę pośrednika pomiędzy kandydatem a Kościołem i Zakonem. Rada wspólnoty może wyznaczyć mu do bezpośredniej pomocy w formacji jednego lub kilku asystentów. Niech ten niewielki zespół, który tworzą wraz z prowadzącym formację, pracuje w zgodzie i harmonii.

35. Rada wspólnoty zachowuje odpowiedzialność i uprawnienia w sprawach, które zostały określone w Konstytucjach, to znaczy w sprawie oceny kandydatów, przyjęcia do formacji, dopuszczenia do przyrzeczeń pierwszych, przyrzeczeń definitywnych i ślubów. Szczególne znaczenie należy przypisywać opinii odpowiedzialnego za formację i jego asystentów z uwagi na zajmowane przez nich stanowisko.

 

4. METODYKA SPOTKAŃ

 

36. Propozycja przebiegu i metodyki spotkania:

a) spotkanie formacyjne rozpoczynamy i kończymy modlitwą,

b) Jutrznia lub Nieszpory oraz czas na modlitwę w milczeniu,

c) wykłady i dyskusje,

d)podawanie zagadnień do przemyślenia,

e) podawanie zagadnień do przestudiowania i dyskusji,

f) ewentualnie: prezentacja filmów lub innych programów audio-wizualnych,

g)ponadto: rekolekcje, kursy o charakterze pogłębiającym i doświadczenie pustyni.

 

5. PODSTAWOWE ŹRÓDŁA

37. Podstawowymi źródłami Programu formacji są:

a) Pismo Święte,

b) Liturgia godzin,

c) Katechizm Kościoła Katolickiego,

d) Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium,

e) Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum,

f) Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium,

g) Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem,

h) Jan Paweł II, Adhortacja apostolska o powołaniu i misji świeckich w Kościele i świecie Christifideles laici,

i) Paweł VI, Adhortacja apostolska o kulcie NMP Marialis cultus,

j) Jan Paweł II, Encyklika o Najświętszej Maryi Dziewicy Redemptoris Mater,

k) Ogólne wprowadzenie do Liturgii godzin (t. I, s. 23-97),

l) Reguła „pierwotna” Zakonu NMP z Góry Karmel, dana przez św. Alberta, patriarchę Jerozolimskiego,

m)Konstytucje Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych,

n) Statut Krakowskiej Prowincji Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych,

o) Dzieła św. Teresy od Jezusa,

p) Dzieła św. Jana od Krzyża,

q) Pisma św. Teresy od Dzieciątka Jezus,

r) Pisma św. Edyty Stein,

s) Pisma św. Rafała Kalinowskiego,

t) Pisma bł. Elżbiety od Trójcy Świętej,

u) Duchowa spuścizna służebnicy Bożej Kunegundy Siwiec.

Oprócz tego, jest rzeczą niezbędną, aby każdy region poszerzył powyższą listę o dodatkowe źródła dostępne w językach miejscowych.

 

Design by Premium templates in association with Free Joomla 2.5 templates